化学·生活·社会
|
NOTA基团的配位化学特性及其在放射性核素标记和智能药物递送系统中的应用与挑战
吕舒鹏, 毛铁铸*
吉林大学白求恩第二医院 吉林长春 130024
Coordination Chemistry Characteristics of NOTA Groups and Its Applications and Challenges in Radionuclide Labeling and Intelligent Drug Delivery Systems
LYU Shu-Peng, MAO Tie-Zhu*
The Second Hospital of Jilin University, Jilin University, Changchun 130024, China
摘要: NOTA作为六齿大环配体,其凭借独特的N3 O3 配位模式及刚性结构,在配位化学与生物医学领域展现出革命性应用潜力。系统阐述了NOTA的配位化学本质,揭示了其通过氮原子与羧酸氧协同配位实现的高热力学稳定性,以及尺寸选择性与分步配位动力学的调控机制。在应用层面,NOTA及其功能化衍生物已成为放射性核素标记的核心工具,驱动了靶向PET成像探针、多模态成像系统及诊疗一体化平台的发展。创新性研究表明,NOTA衍生物通过点击化学与PEG修饰策略显著提升了探针的亲水性与肿瘤靶向效率,其螯合功能在抗菌领域和智能药物递送系统中亦取得突破。进一步探讨了NOTA在临床转化中的挑战,包括螯合动力学限制与体内代谢稳定性问题,并展望了智能化NOTA体系在精准医学中的发展前景。
关键词: NOTA ,
放射性药物 ,
多模态成像 ,
靶向治疗 ,
诊疗一体化 ,
配位化学 ,
分子探针 ,
药物递送系统
收稿日期: 2025-05-21
通讯作者:
*E-mail:28832814@qq.com
引用本文:
吕舒鹏, 毛铁铸. NOTA基团的配位化学特性及其在放射性核素标记和智能药物递送系统中的应用与挑战[J]. 化学教育(中英文), 2026, 47(8): 1-9
[1]
Breeman W A P,de Jong M,de Blois E,et al.European Journal of Nuclear Medicine and Molecular Imaging,2005,32:478-485
[2]
Notni J,Hermann P,Havlíčková J,et al.Chemistry-A European Journal,2010,16(24):7174-7185
[3]
Geraldes C,Alpoim M C,Marques M P M,et al.Inorganic Chemistry,1985,24(23):3876-3881
[4]
Lauffer R B.Chemical Reviews,1987,87(5):901-927
[5]
Antunes P,Ginj M,Zhang H,et al.European Journal of Nuclear Medicine and Molecular Imaging,2007,34:982-993
[6]
Dumont R A,Deininger F,Haubner R,et al.Journal of Nuclear Medicine,2011,52(8):1276-1284
[7]
Halime Z,Frindel M,Camus N,et al.Organic & Biomolecular Chemistry,2015,13(46):11302-11314
[8]
Price E W,Orvig C.Chemical Society Reviews,2014,43(1):260-290
[9]
Pandya D N,Bhatt N,Yuan H,et al.Chem.Sci.,2017,8:2309-2314
[10]
Boros E,Ferreira C L,Cawthray J F,et al.Journal of the American Chemical Society,2010,132(44):15726-15733
[11]
McBride W J,Sharkey R M,Karacay H,et al.Journal of Nuclear Medicine,2009,50(6):991-998
[12]
Guleria M,Das T,Amirdhanayagam J,et al.Cancer Biotherapy & Radiopharmaceuticals,2018,33(1):8-16
[13]
Baranyai Z,Reich D,Vágner A,et al.Dalton Transactions,2015,44(24):11137-11146
[14]
Größ S,Elias H.Inorganica Chimica Acta,1996,251(1/2):347-354
[15]
Maheshwari V,Dearling J L J,Treves S T,et al.Inorganica Chimica Acta,2012,393:318-323
[16]
Ševčík R,Vaněk J,Michalicovĕ R,et al.Dalton Transactions,2016,45(32):12723-12733
[17]
Zeglis B M,Sevak K K,Reiner T,et al.Journal of Nuclear Medicine,2013,54(8):1389-1396
[18]
Meyer J P,Adumeau P,Lewis J S,et al.Bioconjugate Chemistry,2016,27(12):2791-2807
[19]
Siebert M R,Daniel T E,High B D.Journal of Chemical Education,2017,94(12):1860-1865
[20]
Kubicek V,Bohmova Z,Sevcikova R,et al.Inorganic Chemistry,2018,57(6):3061-3072
[21]
Chakraborty S,Chatterjee S,Chakravarty R,et al.Cancer Biotherapy & Radiopharmaceuticals,2024,39(1):92-101
[22]
Lee S,Xie J,Chen X.Chemical Reviews,2010,110(5):3087-3111
[23]
Sebeika M M,Gedeon N G,Sadler S,et al.Journal of Flow Chemistry,2015,5:151-154
[24]
Cabrera G O F,Ma X,Lin W,et al.Journal of Nuclear Medicine,2024,65(8):1250-1256
[25]
Gundam S R,Kethamreddy M,Rivera A G,et al.RSC Pharmaceutics,2025,2(4):691-702
[26]
Zhang Y,Cao M,Wu Y,et al.Journal for Immunotherapy of Cancer,2024,12(4):e008794
[27]
Lan D,Chen Z,Mu J,et al.ACS Applied Materials & Interfaces,2025,17(7):10265-10275
[28]
Carlucci G,Ippisch R,Slavik R,et al.Journal of Nuclear Medicine,2021,62(2):149-155
[29]
Lee I,Kim M H,Lee K,et al.Diagnostics,2023,13(16):2649
[30]
Shen Y,Zhou R,Bi L,et al.ACS Omega,2024,9(15):17423-17431
[31]
Sprague J E,Peng Y,Sun X,et al.Clinical Cancer Research,2004,10(24):8674-8682
[32]
Chen X,Niu W,Du Z,et al.Chinese Chemical Letters,2022,33(7):3349-3360
[33]
Liu H,Zhang X,Zhang J,et al.European Journal of Nuclear Medicine and Molecular Imaging,2025,52(8):2792-2803
[34]
Shen Y,Zhou R,Bi L,et al.ACS Omega,2024,9(15):17423-17431
[35]
Zhang J,Niu S,Liu Y,et al.European Journal of Nuclear Medicine and Molecular Imaging,2025,52(4):1257-1270
[36]
Rupp N J,Umbricht C A,Pizzuto D A,et al.Journal of Nuclear Medicine,2019,60(9):1270-1276
[37]
Shen Y,Zhou R,Bi L,et al.ACS Omega,2024,9(15):17423-17431
[38]
Liu H,Zhang X,Zhang J,et al.European Journal of Nuclear Medicine and Molecular Imaging,2025,52(8):2792-2803
[39]
Nelson B J B,Leier S,Wilson J,et al.Nuclear Medicine and Biology,2024,128:108875
[40]
Liu F,Zhao B,Xia X T,et al.Journal of Cellular Biochemistry,2019,120(10):17006-17014
[41]
Wang L,Zhu X,Xue Y,et al.EJNMMI Research,2024,14(1):62-71
[42]
Mittra E S,Goris M L,Iagaru A H,et al.Radiology,2011,260(1):182-191
[43]
Wahsner J,Gale E M,Rodríguez-Rodríguez A,et al.Chemical Reviews,2018,119(2):957-1057
[44]
Koucký F,Dobrovolná T,Kotek J,et al.Dalton Transactions,2024,53(22):9267-9285
[45]
Camorali S,Nucera A,Saccone M,et al.Inorganic Chemistry Frontiers,2025,12:4856-4869
[46]
Islam M K,Baek A R,Yang B W,et al.Pharmaceuticals,2023,16(4):602-618
[47]
Rohrer M,Bauer H,Mintorovitch J,et al.Investigative Radiology,2005,40(11):715-724
[48]
Ni Y,Marchal G,Yu J,et al.Journal of Magnetic Resonance Imaging,1994,4(3):355-363
[49]
Gale E M,Atanasova I P,Blasi F,et al.Journal of the American Chemical Society,2015,137(49):15548-15557
[50]
Tsuboyama T,Onishi H,Kim T,et al.Radiology,2010,255(3):824-833
[51]
Chen K,Li P,Zhu C,et al.Journal of Medicinal Chemistry,2021,64(13):9182-9192
[52]
Li D,Zhang J,Chi C,et al.Theranostics,2018,8(9):2508-2520
[53]
Stummer W,Tonn J C,Mehdorn H M,et al.Journal of Neurosurgery,2011,114(3):613-623
[54]
Sun Y,Zeng X,Xiao Y,et al.Chemical Science,2018,9(8):2092-2097
[55]
Kasten B B,Jiang K,Cole D,et al.European Journal of Nuclear Medicine and Molecular Imaging,2020,47:1412-1426
[56]
Li R,He H,Li X,et al.European Journal of Nuclear Medicine and Molecular Imaging,2023,50(7):2100-2113
[57]
Petroni D,Riccardi C,Cavasso D,et al.Molecules,2021,26(21):6591-6605
[58]
Velikyan I.Theranostics,2013,4(1):47-80
[59]
Locke L W,Mayo M W,Yoo A D,et al.Biomaterials,2012,33(31):7785-7793
[60]
Laverman P,Boerman O C,Oyen W J G,et al.Advanced Drug Delivery Reviews,1999,37(1-3):225-235
[61]
Low H Y,Yang C T,Xia B,et al.Molecules,2023,28(9):3798-3821
[62]
Zhou H C,Long J R,Yaghi O M.Chemical Reviews,2012,112(2):673-674
[63]
Horcajada P,Chalati T,Serre C,et al.Nature Materials,2010,9(2):172-178
[64]
Stokholm J,Blaser M J,Thorsen J,et al.Nature Communications,2018,9(1):141-151
[65]
Chen Y,Li P,Modica J A,et al.Journal of the American Chemical Society,2018,140(17):5678-5681
[66]
Wang Y,Yan J,Wen N,et al.Biomaterials,2020,230:119619-119686
[67]
Zhang P,Li Y,Tang Y,et al.ACS Applied Materials & Interfaces,2020,12(16):18319-18331
[68]
Vasconcelos I B,da Silva T G,Militão G C G,et al.RSC Advances,2012,2(25):9437-9442
[69]
Li Y,Zheng Y,Lai X,et al.RSC Advances,2018,8(42):23623-23628
[70]
Xiao Y,Hong H,Javadi A,et al.Biomaterials,2012,33(11):3071-3082
[71]
Ulbrich K, Šubr V.Advanced Drug Delivery Reviews,2004,56(7):1023-1050
[72]
Yang X,Hong H,Grailer J J,et al.Biomaterials,2011,32(17):4151-4160
[73]
Xiao Y,Hong H,Matson V Z,et al.Theranostics,2012,2(8):757-768
[74]
Chen K,Conti P S.Advanced Drug Delivery Reviews,2010,62(11):1005-1022
[75]
Zeglis B M,Sevak K K,Reiner T,et al.Journal of Nuclear Medicine,2013,54(8):1389-1396
[76]
Kang H,Gravier J,Bao K,et al.Advanced Materials(Deerfield Beach,Fla.),2016,28(37):8162-8168
[77]
Li Z,Cai W,Cao Q,et al.J.Med.Chem.,2021,64:4764-4778
[78]
Liu H,Zhang X,Zhang J,et al.European Journal of Nuclear Medicine and Molecular Imaging,2025,52(8):2792-2803
[79]
Koucký F,Dobrovolná T,Kotek J,et al.Dalton Transactions,2024,53(22):9267-9285
[80]
Li R,He H,Li X,et al.European Journal of Nuclear Medicine and Molecular Imaging,2023,50(7):2100-2113
[81]
Kasten B B,Jiang K,Cole D,et al.European Journal of Nuclear Medicine and Molecular Imaging,2020,47:1412-1426
[82]
Throat S,Bhattacharya S.Advances in Polymer Technology,2024,2024(1):1444990